Tabelanın işe yarayıp yaramamasını belirleyen tek ölçü harf yüksekliğidir. Malzeme gece görünümünü, aydınlatma parlaklığı algıyı belirler; ama tabelanın kaç metreden okunduğunu yalnızca harfin yüksekliği belirler.
Bu yazı harf yüksekliğini üç ayrı girdiden hesaplıyor: izleyicinin mesafesi, izleyicinin hızı ve cephenizin genişliği. Üçü aynı sonucu vermez. Aralarındaki çelişkiyi çözmek tasarım kararının kendisidir.
Önce uyarı: bu tablolar standart değil
Aşağıdaki oranlar sektörde yaygın kullanılan pratik kurallardır. Ne Türk mevzuatında ne uluslararası bir teknik standartta “şu mesafe için şu harf yüksekliği” diye bağlayıcı bir tablo vardır. Oranlar şunlara göre değişir:
- Yazı tipi ve harf kalınlığı — ince ve daralmış harf aynı yükseklikte daha yakından okunur
- Zemin ile yazı arasındaki kontrast — düşük kontrast mesafeyi belirgin kısaltır
- Aydınlatma — ışıklı tabela gece daha uzaktan okunur, gündüz fark yaratmaz
- Bakış açısı ve engeller — ağaç, direk, tente, komşu tabela
- İzleyicinin görme keskinliği
Tabloyu bir başlangıç noktası olarak kullanın, bitiş noktası olarak değil. Kesin karar cephede, gerçek mesafeden gerçek boyutlu bir baskı örneğine bakarak verilir.
Mesafe ve harf yüksekliği tablosu
Sektörde iki farklı oran dolaşımdadır ve ikisi de doğrudur, çünkü iki farklı şeyi ölçerler:
- Rahat okuma (etki mesafesi): harfin her 1 cm’i için yaklaşık 1,2 m. Bu mesafede yazı hem okunur hem fark edilir.
- Azami okunabilirlik: harfin her 1 cm’i için yaklaşık 4,8 m. Bu, ideal koşullarda yazının son okunabildiği mesafedir. Buraya tasarım yapılmaz.
| Harf yüksekliği | Rahat okuma mesafesi | Azami okunabilirlik |
|---|---|---|
| 10 cm | ~12 m | ~48 m |
| 15 cm | ~18 m | ~72 m |
| 20 cm | ~24 m | ~96 m |
| 30 cm | ~36 m | ~144 m |
| 40 cm | ~48 m | ~192 m |
| 50 cm | ~60 m | ~240 m |
| 75 cm | ~90 m | ~360 m |
| 100 cm | ~120 m | ~480 m |
Pratik kullanım: işletmenizin görünmesini istediğiniz en uzak noktaya gidin, mesafeyi adımlayın ve 1,2’ye bölün. Çıkan santim, harf yüksekliğinizin alt sınırıdır. 40 metreden görünmek istiyorsanız yaklaşık 33 cm harf gerekir.
Araç hızı ve okuma süresi
Yürüyen bir insan tabelaya bakmak için durabilir. Araç kullanan biri duramaz. Bu yüzden cadde ve bulvar üzerindeki tabelada hesap mesafeden değil süreden başlar.
Bir işletme adının fark edilip okunması için gereken süre, tek-iki kelimelik kısa bir yazıda yaklaşık 3–4 saniyedir (fark etme + gözle tarama + okuma). Bu süre boyunca araç yol almaya devam eder.
| Hız | Saniyede yol | 3–4 saniyede yol | Gereken harf yüksekliği |
|---|---|---|---|
| 30 km/sa | 8,3 m | 25 – 33 m | 21 – 28 cm |
| 50 km/sa | 13,9 m | 42 – 56 m | 35 – 46 cm |
| 70 km/sa | 19,4 m | 58 – 78 m | 48 – 65 cm |
| 90 km/sa | 25,0 m | 75 – 100 m | 62 – 83 cm |
Harf yüksekliği kolonu, rahat okuma oranıyla (1 cm başına 1,2 m) hesaplanmıştır. Süre varsayımını 3 yerine 4 saniye alırsanız rakamlar yaklaşık üçte bir büyür — formül açık, kendi varsayımınızla yeniden hesaplayabilirsiniz.
Bu tablonun pratik sonucu: 50 km/sa akan bir caddede 20 cm harfle yapılmış bir tabela teknik olarak okunabilir, ama geçen araç için okunamaz. Aynı tabela yaya trafiğine bakan bir iç sokakta fazlasıyla yeterlidir. Cephenizin önündeki trafiğin türü, harf yüksekliğini malzemeden önce belirler.
Cephe genişliği: ödünç burada başlıyor
Buraya kadar hesap tek yönlüydi: mesafe arttıkça harf büyüyor. Cephe genişliği ters yönde çalışır ve hesabı kilitler.
Kutu harf tipografisinde bir karakterin kapladığı yatay alan, boşluklarla birlikte kabaca harf yüksekliğinin 0,8 katıdır. Yani:
gereken genişlik = karakter sayısı × harf yüksekliği × 0,8 (yaklaşık)
Kullanılabilir yazı genişliği ise cephenin tamamı değildir; yazı bloğunun kullanılabilir cephe genişliğinin yüzde 60–80’i arasında kalması pratik yaklaşımdır.
| Kullanılabilir yazı genişliği | 6 karakter | 10 karakter | 14 karakter |
|---|---|---|---|
| 3 m | 62 cm | 37 cm | 27 cm |
| 4 m | 83 cm | 50 cm | 36 cm |
| 6 m | 125 cm | 75 cm | 54 cm |
| 8 m | 166 cm | 100 cm | 71 cm |
Ödünç açıkça şudur: 4 metre kullanılabilir genişlikte 14 karakterlik bir ada sahipseniz harfiniz 36 cm’i geçemez, bu da rahat okuma mesafenizi yaklaşık 43 metreye sabitler. Daha uzaktan görünmek istiyorsanız üç seçeneğiniz var ve üçünün de bedeli var:
| Çözüm | Kazanç | Bedel |
|---|---|---|
| Adı iki satıra bölmek | Harf yüksekliği korunur | Okuma süresi uzar; araç trafiğinde iki satır tek satırdan yavaş okunur |
| Uzun unvanı kısaltmak | Karakter azalır, harf büyür | Marka adının tamamı cephede görünmez |
| Daralmış yazı tipi | Aynı genişliğe daha çok karakter | Aynı yükseklikte okunabilirlik düşer, kazanç kısmen geri gider |
| Konsol (dik) tabela eklemek | Cepheye paralel olmayan görüş açısı kazanılır | Ayrı izin ve ayrı vergi kalemi; çok cepheli ilanda her cephe ayrı hesaplanır |
Son satır önemli: 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu m.15/c uyarınca çok cepheli ilanlarda her cephe ayrı ayrı vergilendirilir. Konsol tabela görünenden pahalıdır.
En yaygın hata: cepheyi doldurmak
Sık karşılaşılan istek şu oluyor: “Cephe boş kalmasın, kenardan kenara dolsun.” Bu istek genellikle tabelayı zayıflatır.
Okunabilirliği taşıyan şey yalnızca harf değil, harfi çevreleyen boşluktur. Kenardan kenara dolan bir tabela uzaktan tek bir renk bloğu gibi algılanır; göz harfleri ayırmak için daha yakına gelmek zorunda kalır. Sonuç, daha büyük harflerle daha kısa okuma mesafesidir.
Doldurmanın ikinci bedeli parasaldır. Metrekare iki yerde birden ödenir:
- İmalatta — kutu harf ve ışıklı tabelada bandımız 15.000 – 25.000 TL/m², montaj dahil
- Vergide — ilan ve reklam vergisi metrekare üzerinden hesaplanır; kanuni tavan ışıklı tabelada 150 TL/m²/yıl, ışıksızda 100 TL/m²/yıl (2464 sayılı Kanun). Yarım metrekareye kadar kesirler yarım metrekareye, aşanlar tam metrekareye tamamlanır
Somut örnek: 6 metre cephede 10 karakterlik bir ad. Harf 30 cm ise yazı bloğu yaklaşık 2,4 × 0,3 m, yani 0,72 m². Harf 50 cm’e çıkarsa yazı bloğu yaklaşık 4,0 × 0,5 m, yani 2,0 m². Yükseklik 1,67 kat arttı, alan 2,8 kat arttı. Fiyat ve vergi alanla birlikte büyür.
Fiyatlar bilgilendirme amaçlıdır ve keşif sonrası kesinleşir. Güncel koşullara göre değişebilir; iş kapsamına göre indirim uygulanabilir.
Yükseklik ve görüş açısı
Tabela yerden yükseldikçe iki şey aynı anda değişir:
- Gerçek görüş mesafesi uzar. 5 metre yükseklikteki tabelaya 10 metre uzaktan bakan kişinin gözü ile tabela arasındaki mesafe düz 10 metre değil, yaklaşık 11 metredir. Yükseklik arttıkça bu fark büyür.
- Bakış açısı dikleşir. Dik açıdan bakılan harf kısalmış görünür.
Pratik yaklaşım: bakış açısı belirgin şekilde dikleştiği durumlarda hesaplanan harf yüksekliğine yüzde 10–20 pay eklenir. Alternatif çözüm harfi büyütmek değil, tabelayı öne eğimli monte etmek ya da yazıyı daha alçak bir yüzeye almaktır.
Ankara tarafında yükseklik kararı serbest değil: bina çatı ve terasları, son kat alın yüzeyi ve zemin kat cepheleri reklam yüzeyi olamaz (ABB Yönetmeliği m.6/1-k). Sabit reklam elemanının alt noktası ile yaya yolu arasında en az 2,40 m açıklık gerekir (m.6/2-k). Totem tarafında genel işyerleri için sınır 7 m yükseklik, 1,5 m en, 90 cm derinliktir (m.6/2-c).
Mevzuatın harf yüksekliği yazdığı yerler
Genel işyeri tabelasında Ankara’da yazılı bir harf yüksekliği sınırı yok — ABB Yönetmeliği m.9 boyut ve ebat detaylarını çıkarılacak bir yönergeye bırakıyor ve bu yönerge kamuya açık olarak yayımlanmamış durumda. Buna karşılık iki meslek grubunda harf yüksekliği doğrudan yazılıdır:
| Alan | Ölçü | Kaynak |
|---|---|---|
| Eczane cephesi 200 cm | “ECZANE” harfi 25 cm · eczane ismi 9 cm | TEB Eczane Levha Standartları Kılavuzu |
| Eczane cephesi 300 cm | “ECZANE” harfi 38 cm · eczane ismi 14 cm | TEB Kılavuzu |
| Diş hekimi muayenehane / poliklinik | Harf ve rakam yüksekliği en fazla 25 cm | TDB standartları, yürürlük 09.10.2024 |
| Ağız ve diş sağlığı hastanesi | Harf ve rakam yüksekliği en fazla 50 cm | TDB standartları |
Bunların dışında kalan işletmelerde ölçü sınırı belediyeye göre değişir ve adresinize göre keşifte netleşir. Süreç ve belge tarafı için belediye ruhsat takibi sayfasına bakabilirsiniz.
Karar sırası — dört adım
- En uzak görünme noktasını belirleyin. Kaç metreden görünmek istiyorsunuz
- Trafiğin türüne bakın. Yaya mı, 30 km/sa mı, 50 km/sa mı
- Cephenizi ölçün. Kullanılabilir yazı genişliğini karakter sayısına bölün
- Çelişkiyi çözün. İlk üç adım farklı sayı verdiyse mesafeden mi, ad uzunluğundan mı, yoksa satır sayısından mı vazgeçeceğinize karar verin
Dördüncü adım tek başına yapılabilecek bir iş değildir; cephede, gerçek mesafeden bakılarak verilir.
Ölçüyü birlikte çıkaralım
Cephenizin fotoğrafı, yaklaşık genişliği, montaj yüksekliği ve görünmek istediğiniz mesafe yeterli. Harf yüksekliğini, toplam metrekareyi ve buna karşılık gelen fiyat aralığını yazılı olarak dönüyoruz. İmalat ve montaj için 2 yıl garanti veriyoruz. Keşif ücretsizdir.
Teklif formunu doldurun — talebinize özel atanmış danışmanımız sizinle iletişime geçecektir.